BADANIA NAUKOWE

Naukowe badania medytacji zaczęły się już pod koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Od tego czasu dynamicznie się rozwijają. Obecnie prowadzone są liczne eksperymenty wyjaśniające mechanizmy działania medytacji. Zawdzięczają one bardzo wiele możliwości zastosowania obrazowania funkcjonowania mózgu metodą rezonansu magnetycznego. Ponadto, dzięki badaniom dotyczącym neuroplastyczności, wykazano, że komórki nerwowe w ludzkim mózgu mogą zmieniać swoje właściwości nawet w wieku dojrzałym, ucząc się jednocześnie innych sposobów działania. Zjawiska te towarzyszą nowym wyzwaniom umysłowym i mogą być również podstawą trwałych, pozytywnych zmian powstających w mózgu w czasie medytacji. 

W tym miejscu będziemy prezentować wyniki zarówno najnowszych jak i klasycznych badań dotyczących tego, jak zmienia się nasz układ nerwowy i inne powiązane z nim układy, gdy poddajemy się medytacji. 

 

Medytacja u początkujących

Zmiany w strukturze mózgu i amplitudzie niskich częstotliwości po 8 tygodniach treningu medytacji uważności u osób niemających doświadczenia w medytacji

Chuan-Chih Yang , Alfonso Barrós-Loscertales , Meng Li 1 , Daniel Pinazo , Viola Borchardt , César Ávila , Martin Walter. Sci Rep. 2019 Jul 29;9(1):10977. doi: 10.1038/s41598-019-47470-4

Neuroobrazowanie dostarcza coraz większej ilości dowodów, że doświadczenie w medytacji uważności jest związane z różnymi konserwacjami funkcjonalnymi i strukturalnymi sieci trybu spoczynkowego (DMN), sieci uwagi (SN) i sieci wykonawczej. Jednak badania opisujące spoczynkowe efekty plastyczności sieci w mózgach osób bez doświadczenia medytacyjnego są rzadkie. Celem przedstawianego badania było sprawdzenie zmian strukturalnych i funkcjonalnych sieci mózgu (np. DMN) po 40 dniach treningu medytacji uważności u osób poczatkujących i osadzenie ich w kontekście potencjalnie zmienionej symptomatologii depresji i lęku. Po 40 dniach treningu mindfulness stwierdzono efekty strukturalne i funkcjonalne w przedklinku (część kresomózgowia, odpowiedzialna np. za kreatywność, zdolność do autorefleksji, świadome sinienie). W tym rejonie odnotowano wzrost grubości kory co jest skorelowane ze zmniejszonymi fluktuacjami sieci trybu spoczynku. U osób poddanych treningowi medytacyjnemu zaobserwowano też zmniejszenie objawów depresyjnych. Wyniki te stanowa obiecującą podstawę do dalszych badań tego tematu.

 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31358842/

 

Porównanie efektów interwencji opartej o uważność i użycia leku przeciwlękowego w leczeniu zaburzeń lękowych.

 

Mindfulness-Based Stress Reduction vs Escitalopram for the Treatment of Adults With Anxiety Disorders A Randomized Clinical Trial

Zaburzenia lękowe to jedne z najczęstszych dolegliwości psychicznych. W Polsce dotykają one ponad 2 milionów osób, zarówno dorosłych, jak i dzieci. Poznano wiele metod ich leczenia, ale nie wszyscy pacjenci reagują na nie. Zauważono, że interwencje oparte na uważności, takie jak redukcja stresu oparta na uważności (MBSR), mogą zmniejszać lęk, ale nie wiadomo jak bardzo. Dotychczas nie porównywano też ich skuteczności z lekami stosowanymi standardowo. 

Dlatego postanowiono sprawdzić, w ramach badania klinicznego, skuteczność MBSR w porównaniu z powszechnie stosowanym leczeniem psychofarmakologicznym pierwszego rzutu, stosowanym w zaburzeniach lękowych. Pacjenci do badania zostali zrekrutowani w latach 2018-2020. Wyniki  ocenił niezależny klinicysta w 8 tygodniu kursu MBSR (po jego zakończeniu) oraz na dwóch wizytach kontrolnych w 12 i 24 tygodniu po zakończeniu kursu.

W badaniu uczestniczyło 276 osób zakwalifikowanych przez akademickie ośrodki medyczne w USA. Uczestnicy losowo byli przydzielani do grupy ośmiotygodniowego kursu MBSR (136 osoby) lub grupy (140 osób) dostającej lek przeciwdepresyjny (Escilatopam, dawka ustalana indywidulanie przez lekarza od 10 do 20 mg). Miarą wyników był poziom lęku oceniany przy pomocy skali Clinical Global Impression of Severity (CGI-S). Wyniki tego randomizowanego badania wykazały, że interwencja oparta na MBSR nie różni się swoją skutecznością od standardowej farmakoterapii stosowanej przy zaburzeniach lękowych.

JAMA Psychiatry. 2023;80(1):13-21. doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.3679

Published online November 9, 2022. 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36350591/ 

Redukcja stresu koreluje ze zmianami strukturalnymi w jądrach migdałowatych.

Stress reduction correlates with structural changes in the amygdala . Britta K. Hölzel, James Carmody, Karleyton C. Evans, Elizabeth A. Hoge, Jeffery A. Dusek, Lucas Morgan, Roger K. Pitman, Sara W. Lazar Social Cognitive and Affective Neuroscience, Volume 5, Issue 1, March 2010, Pages 11–17, https://doi.org/10.1093/scan/nsp034

Stres ma istotny niekorzystny wpływ na zdrowie i jest czynnikiem ryzyka wielu chorób. Badania neurobiologiczne wykazały, że jądra migdałowate są strukturą mózgu kluczową dla reakcji na stres. Nadaktywność jąder migdałowatych jest często obserwowana w warunkach stresu, nie wiadomo jednak czy zmianom tym towarzyszą zmiany w objętości istoty szarej. Aby to sprawdzić przeprowadzono badanie MRI u 26 osób u których wykazano podwyższony poziom stresu. Badanie to wykonano przed i po udziale w 8-tygodniowym programie redukcji stresu opartym o mindfulness (MBSR). Postrzegany stres oceniano za pomocą skali postrzeganego stresu (PSS). Zmiana PSS została porównana ze zmianami gęstości istoty szarej w obrębie jader migdałowatych. Po zakończeniu treningu MBSR, uczestnicy zgłosili znaczące zmniejszenie odczuwanego stresu. Zmniejszenie odczuwanego stresu korelowało pozytywnie z kompresją gęstości istoty szarej w prawym podstawno-bocznym jądrze migdałowatym. Wcześniejsze badania wykazały modyfikacje istoty szarej wynikające z nabywania informacji abstrakcyjnych, umiejętności motorycznych i językowych, przedstawione badanie dowodzi, że zmiany neuroplastyczne wiążą się z poprawą funkcji psychologicznych.

Pełny tekst dostępny na stronie  https://academic.oup.com/scan/article/5/1/11/1728269

 

Neuronalne oznaki modulacji bólu w krótkoterminowym i długoterminowym treningu uważności: Randomizowane badanie z aktywną kontrolą.

Neural Signatures of Pain Modulation in Short-Term and Long-Term Mindfulness Training: A Randomized Active-Control Trial

Wielgosz, J.Kral, T.R.A.Perlman, D.M., …Lutz, A.Davidson, R.J.

The American journal of psychiatry 2022, 179(10), pp. 758–767

Cel badania: Interwencje oparte na uważności są szeroko stosowane w walce z bólem, ale ich neuronalne mechanizmy działania są niewystarczająco poznane. Autorzy badali neuronalną i subiektywną reakcję na ból w randomizowanym badaniu z aktywną kontrolą redukcji stresu opartej na uważności (MBSR) wraz z długoterminowymi praktykami medytacji. METODY: Zdrowi uczestnicy (N=115) przeszli funkcjonalne neuroobrazowanie podczas wywołania termicznego ostrego bólu przed i po losowym przypisaniu do grupy MBSR (N=28), aktywnego stanu kontrolnego (program poprawy zdrowia [HEP]) (N=32) lub grupy kontrolnej, listy oczekujących (N=31). Długoterminowi medytujący (N = 30) ukończyli ten sam paradygmat neuroobrazowania. Reakcję na ból mierzono za pomocą zgłaszanej przez siebie intensywności i nieprzyjemności oraz neuronalnie za pomocą dwóch wielopoziomowych oznak pochodzących z uczenia maszynowego: neurologicznej oznak bólu (NPS), podkreślającej przetwarzanie bólu nocyceptywnego, oraz niezależnej od intensywności bodźca oznaki bólu-1 (SIIPS1), podkreślającej niezależne od bodźca procesy neuromodulacyjne. WYNIKI: Grupa MBSR wykazała znaczący spadek odpowiedzi neurologicznej w stosunku do grupy HEP  oraz od oceny przed do oceny po interwencji. Grupa MBSR wykazała niewielki, marginalny spadek odpowiedzi neurologicznej w stosunku do grupy z listy oczekujących  oraz oznaki bólu-1 w stosunku do obu grup, które nie przeszły treningu MBSR. W przypadku subiektywnej nieprzyjemności grupy MBSR i HEP również wykazały umiarkowane znaczące redukcje w porównaniu z grupą z listy oczekujących. Osoby długotrwale medytujące zgłaszały znacznie mniejszy ból niż osoby niemedytujące, ale nie różniły się pod względem odpowiedzi neuronalnej. W grupie medytujących długoterminowo skumulowana praktyka podczas intensywnego odosobnienia była istotnie związana ze zmniejszonym niezależnej od intensywności bodźca oznaki bólu-1, podczas gdy codzienna praktyka nie była. WNIOSKI: Trening uważności wykazał powiązania z redukcją bólu, które implikują różne ścieżki neuronalne w zależności od zakresu i kontekstu praktyki. Wykorzystanie neuronalnych symptomów bólu w randomizowanych badaniach stanowi obietnicę ukierunkowania stosowania interwencji uważności w leczeniu bólu.

 

https://centerhealthyminds.org/assets/files-publications/Wielgosz_AJP-21-02-0145.R1_MSFigTab_2022-02-23_accepted.pdf

 

Redukcja zmian związanych z wiekiem

Redukcja związanych z wiekiem zmian w mózgu u osób medytujących od wielu lat. Badania pilotażowe przeprowadzone przy pomocy multimodalnego neuroobrazowania

Reduced age-associated brain changes in expert meditators: a multimodal neuroimaging pilot study

Gaël Chételat, Florence Mézenge, Clémence Tomadesso, Brigitte Landeau, Eider Arenaza-Urquijo, Géraldine Rauchs, Claire André, Robin de Flores, Stéphanie Egret, Julie Gonneaud, Géraldine Poisnel, Anne Chocat, Anne Quillard, Béatrice Desgranges, Jean-Gérard Bloch, Matthieu Ricard & Antoine Lutz. Sci Rep . 2017 Aug 31;7(1):10160. doi: 10.1038/s41598-017-07764-x

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28860449/

Starzenie się wiąże się z postępującym zmniejszeniem objętości mózgu i metabolizmu glukozy. Warunki takie jak stres i trudności ze snem nasilają te zmiany i są czynnikami ryzyka choroby Alzheimera. Praktyka medytacyjna, mająca na celu redukcję stresu i regulację emocji, może zmniejszyć te niekorzystne czynniki. W tym pilotażowym badaniu sprawdzono czy długotrwała praktyka medytacji może zmniejszyć związane z wiekiem zmiany w mózgu.  Badanie to wykonano porównując dane z strukturalnego MRI i pozytonowej tomografii emisyjnej FDG-PET u 6 starszych osób medytujących wiele lat w porównaniu z 67 starszymi osobami kontrolnymi. Zaobserwowano zwiększoną objętość istoty szarej i / lub metabolizm FDG u starszych osób długo medytujących w porównaniu z grupą kontrolną w obustronnej brzuszno-przyśrodkowej korze przedczołowej i przedniej korze zakrętu obręczy, wyspie, połączeniu skroniowo-ciemieniowym i tylnej korze zakrętu obręczy / przedczołowej. Większość z tych regionów była również tymi, które wykazywały najsilniejszy wpływ wieku, gdy oceniano je w kohorcie 186 osób w wieku od 20 do 87 lat. Co więcej, analizy uzupełniające wykazały, że zmiany te były nadal obserwowane po dostosowaniu do czynników stylu życia lub przy użyciu mniejszej grupy kontrolnej dopasowanej pod względem wykształcenia. W oczekiwaniu na replikację w większej kohorcie starszych medytujących  i badań podłużnych, wyniki te sugerują, że praktyka medytacji może zmniejszyć związane z wiekiem zmiany strukturalne i funkcjonalne mózgu.

Zakładkę redaguje

Zuzanna Setkowicz-Janeczko, 

Neurobiolog, pracownik naukowy najstarszej polskiej uczelni. Absolwentka Programu Praktyki Formalnej, nauczycielka MBSR (certyfikat Polskiego Instytutu Mindfulness w partnerstwie z The Institute for Mindfulness-Based Approaches IMA w Niemczech, który pozwala na prowadzenie kursów MBSR we wszystkich krajach UE oraz USA). Prywatnie matka trojga dzieci. Lubi nowe wyzwania, dalekie podróże, powieści obyczajowe i biograficzne oraz literaturę popularnonaukową. Wiele razy ogląda te same, doskonale znane filmy.