Jak praktyki medytacyjne wpływają na funkcję i strukturę mózgu?

Przedstawione badanie miało na celu zrozumienie, w jaki sposób techniki uważności mogą wpływać na funkcjonowanie i strukturę mózgu. Skupiono się na badaniu efektów 8-tygodniowego programu redukcji stresu opartego na uważności (MBSR) oraz terapii poznawczej opartej na uważności (MBCT), korzystając z metod neuroobrazowania.
Przeanalizowano wyniki 21 badań z użyciem rezonansu magnetycznego funkcyjnego (fMRI) oraz siedmiu badań z użyciem rezonansu magnetycznego strukturalnego (MRI). Zaobserwowano, że obszary mózgu takie jak kora przedczołowa, kora zakrętu obręczy, wyspa i hipokamp wykazywały zwiększoną aktywność, łączność i objętość u uczestników programów uważności. Kora przedczołowa, która jest kluczowym obszarem mózgu odpowiedzialnym za wyższe funkcje poznawcze, umożliwia nam świadome skupienie się na teraźniejszym momencie, ignorując rozpraszające myśli i bodźce zewnętrzne. Kora przedczołowa jest także związana z procesami samokontroli i świadomości siebie. Regularna praktyka medytacji może prowadzić do wzrostu świadomości siebie i lepszej kontroli nad impulsami oraz reakcjami na bodźce zewnętrzne. Kora zakrętu obręczy, jako część układu limbicznego, jest również zaangażowana w kontrolę uwagi i skupienie się na teraźniejszym momencie. W trakcie medytacji, aktywność tego obszaru mózgu może być związana z utrzymaniem skupienia uwagi na oddechu lub ciele. Wyspa to inna część układu limbicznego, odgrywająca istotną rolę w kształtowaniu świadomości siebie, czyli zdolności do rozpoznawania i rozumienia własnych myśli, uczuć i doświadczeń. W trakcie medytacji, aktywność tego obszaru jest zwiększona, co przyczynia się do pogłębienia samoobserwacji i świadomości własnego umysłu. Inną strukturą zaangażowaną w procesy medytacyjne jest hipokamp, który też jest częścią układu limbicznego odpowiedzialną za przetwarzanie i konsolidację śladów pamięciowych. Podczas medytacji, aktywność hipokampa może być związana z integracją nowych doświadczeń z wcześniejszymi oraz z rozwojem bardziej zintegrowanego i całościowego spojrzenia na życie. Ponadto jest również zaangażowany w regulację emocji poprzez interakcje z innymi strukturami mózgu, takimi jak ciało migdałowate i kora przedczołowa.
Co ciekawe, stwierdzono również, że tylko u uczestników programu MBSR ciało migdałowate wykazywało zmniejszoną aktywność funkcjonalną, ale lepszą łączność z korą przedczołową, co sugeruje poprawę regulacji emocji. Ciało migdałowate to również część układu limbicznego, odpowiedzialna za budowanie pamięci opartej na skojarzeniach emocjonalnych oraz za negatywne emocje. Ciało migdałowate pozwala też na rozpoznawanie emocji innych ludzi na podstawie mimiki ich twarzy i głosu oraz ma wpływ na budowanie więzi społecznych. Ponadto jest zaangażowane w regulację reakcji na stres.
Odkrycia te sugerują, że praktyki uważności, takie jak MBSR, mogą prowadzić do zmian zarówno w funkcjonowaniu, jak i strukturze mózgu, co może tłumaczyć poprawę rozpoznawania emocji i zachowania u osób praktykujących uważność.